Rydym ni’n gynghrair o unigolion a sefydliadau sy’n gweithio dros Gymru lle mae pobl ag anableddau dysgu a phobl awtistig yn mwynhau hawliau dynol llawn a lle nad ydynt yn cael eu hanfon i ffwrdd – na’u cadw i ffwrdd – oddi wrth eu teuluoedd a’u cymunedau.
Dyma ein gobaith ar gyfer y dyfodol.
Ond mae angen i bethau newid yn gyntaf.
Y tri pheth rydyn ni’n gofyn amdano gan Lywodraeth nesaf Cymru
pob un wedi’i ategu gan yr angen i amddiffyn hawliau dynol pobl ag anableddau dysgu a phobl awtistig.
Gofyn 1: Yn agos i gartref
Dod â phobl yn ôl i ble maen nhw’n teimlo’n ddiogel, yn teimlo croeso ac yn teimlo’n annibynnol – a’u hatal rhag cael eu hanfon i ffwrdd.
Darparu’r arweinyddiaeth a gwneud y newidiadau sydd eu hangen i ddod â phobl yn ôl i’w cymunedau, ac allan o leoliadau anghysbell ac anniogel – a chreu’r dulliau ataliol a fydd yn atal hyn rhag digwydd yn y lle cyntaf.
Gofyn 2: Seilwaith
Datblygu’r seilwaith rydym ni ei angen.
Datblygu, cynllunio a darparu seilwaith, cymunedau a thai fel y gall pobl fyw mewn lle lleol y gallant deimlo croeso, teimlo’n ddiogel a theimlo’n gartrefol.
Ask 3: Ariannu
Cyfuno cyllid ar gyfer adnodd pwrpasol i’w wneud.
Mae angen cyllid cyfunol sy’n dod â’r cymysgedd cymhleth o arian a grantiau at ei gilydd, ac yn torri trwy anghydfodau a biwrocratiaeth.
Pam mae’r gwaith
hwn yn bwysig?
- Nodwyd y problemau gyda sefydliadoli arholiad hir i bobl ag anableddau dysgu mor bell yn ôl â’r 1970au.
- Mae rhoi pobl ag anableddau dysgu a phobl awtistig mewn ysbytai a chartrefi gofal am flynyddoedd, ymhell i ffwrdd oddi wrth eu teuluoedd a’u cymunedau, fel arfer yn cael effaith niweidiol arnyn nhw, a’u teuluoedd.
- Mae sgandalau rheolaidd wedi dangos bod pobl sy’n byw yn y lleoedd hyn mewn mwy o berygl o gam-drin ac esgeulustod.
- Mae teuluoedd wedi disgrifio eu meibion a’u merched fel pobl â’u bywydau wedi cael eu dwyn.
- Mae’r gost gyffredinol yn llawer uwch na’r gost o ddarparu gwasanaethau lleol da.
Rhai ffeithiau allweddol
- Mae gormod o bobl ar hyn o bryd mewn ysbytai arhosiad hir neu sefydliadau preswyl mawr.
- Mae hynny’n costio ffortiwn bob blwyddyn.
- Mae hwn yn arian y gellid ei wario ar ddarparu gwasanaethau lleol da i gefnogi unigolion a theuluoedd.
Beth am yr heriau?
- Gall pobl syrthio rhwng systemau ac nid oes pontio di-dor trwy wasanaethau, ac nid yw pobl ag anableddau dysgu a phobl awtistig, yn ogystal â’u teuluoedd, yn teimlo fel bod eu lleisiau yn cael eu clywed.
- Mae angen llawer mwy o gynllunio a chyllid cyfunol, yn enwedig ar draws iechyd, gofal a thai.
- Nid yw’r patrwm o wasanaethau cymunedol lleol sydd eu hangen ar bobl yn gyson ledled Cymru ac mae angen cytuno arnynt a’u hadfywio.
Gallwn ni sortio hyn yng Nghymru
- Mae Cymru wedi gwneud hyn o’r blaen, ar ôl sgandal Ysbyty Trelái – a gallwn wneud hynny eto.
- Sylfaen y record honno oedd degawdau o gydweithrediad agos rhwng iechyd a gofal cymdeithasol – rhywbeth sydd wedi llithro ac mae angen ei adfer.